Trang chủ / Tin tức / Thông tin khoa học / GIÁO DỤC ĐỐI DIỆN VỚI CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0

GIÁO DỤC ĐỐI DIỆN VỚI CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0

                                                                  GIÁO DỤC ĐỐI DIỆN

                                                   VỚI CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHỆ 4.0

                                                                   (Trí tuệ nhân tạo)

                                                                                                                     Pgs.Ts Lê Sơn

                                                                                             Viện Phát Triển Giáo Dục và Cuộc Sống

Loài người xuất hiện trên trái đất đã hàng triệu năm. Ban đầu là xã hội sơ khai hoang dã sống bằng săn bắt hái lượm. Xã hội nông nghiệp thực sự mới đến vào khoảng 8000 năm trước công nguyên. Đến thế kỷ thứ 17 thì cuộc cách mạng công nghiệp được ra đời. Từ đó đến nay, chúng ta trải qua 4 cuộc cách mạng công nghiệp tác động sâu sắc, triệt để toàn bộ sự phát triển về kinh tế-xã hội và chính con người.

a) Bốn cuộc cách mạng công nghiệp:

1/ Cuộc cách mạng công nghiệp lần 1: Xảy ra và đánh dấu bằng sự phát minh ra động cơ máy hơi nước (của James Wat -1784), tạo ra sự đột phá phát triển, nhanh chóng được ứng dụng trong ngành dệt và kéo sợi, chạy máy bơm hầm lò, quạt gió, giao thông vận tải…đến năm 1807 chiếc tầu thủy đầu tiên ra đời, năm 1814 George Stiphenson chế tạo đầu máy xe lửa, Cooc và Otison tìm ra phương pháp nấu than cốc từ than đá để luyện gang mở ra kỷ nguyên cơ khí và giao thông;

2/ Cuộc cách mạng công nghiệp lần 2: bắt đầu từ cuối thế kỷ 19 kéo dài đến đầu thế kỷ 20 với bước tiến đột phá về điện khí hóa, máy phát điện một chiều (1869), xoay chiều (1877), ngành hóa chất tạo ra vật liệu tổng hợp hữu cơ, tạo ra phân bón, ngành thông tin liên lạc hữu tuyến (A.braham Bell phát minh ra điện thoại 1876), vô tuyến điện (Guglielmo Marcon,1897);

3/ Cuộc cách mạng công nghiệp lần 3: Khởi phát từ 1950, sự ra đời của hệ thống kỹ thuật số. Lần đầu tiên trong lịch sử phát triên công nghệ, con người đã sáng tạo, phát minh ra các loại máy có thể thay thế một phận lao động trí óc đó là máy tính điện tử

4/ Cuộc cách mạng công nghiệp lần 4: Trên cơ sở thành tựu của 3 cuộc cách mạng công nghiệp trước, cách mạng công nghiệp 4.0 mới nửa thập niên của thế kỷ 21, đã ăn sâu, bám rễ vào xã hội thậm chí cơ thể con người, hệ thống siêu máy tính. Tin học còn tác động mạnh mẽ hơn tất cả xe lửa ô tô điện tử đến sự phát triển nền văn minh nhân loại. Máy móc tạo ra năng lực mới hoàn toàn cho cả máy và con người. Các Robot rồi đến các nhà máy thông minh ra đời. Giai đoạn này có sự biến đổi về lực lượng sản xuất, khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, nhân tố chủ đạo của sự phát triển nền sản xuất xã hội

b) Hứa hẹn và rủi ro

Như vậy cuộc cách mạng công nghiệp lần 1 kéo dài trên một 100 năm từ nửa thế kỷ 18 sang nửa thế kỷ 19; cách mạng công nghiệp lần 2 từ nửa thế kỷ 19 sang đầu thế kỷ 20; cuộc cách mạng công nghiệp lần 3 kéo dài 40 năm nhưng cuộc cách mạng công nghiệp lần 4 (FIR) mới chỉ đến với chúng ta trong 10 năm nay.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần 1 máy móc loại trừ thợ thủ công ra khỏi nhà máy thay thế bằng công nhân cổ xanh (công nhân tay nghề đơn giản); cuộc cách mạng công nghiệp lần 2 công nhân cổ trắng và công nhân cổ cồn (trí thức) lên ngôi với FIR trí tuệ nhân tạo, Robot, nhà máy thông minh dần dần thay thế con người, biến người thành cybor (nửa người, nửa máy), con người tạo ra máy nhưng rồi con người phụ thuộc vào máy.

Có một câu chuyện khoa học viễn tưởng về người máy, trong một cơn nổi khùng, không phụ thuộc vào điều khiển của người, đã tấn công đánh lại chính con người.

Trước đây, vào cuối đời Albert Einstein đã lo lắng không biết trong tương lai con người có sống hòa thuận với tự nhiên hay không? Tiếc thay “cuộc chiến giữa con người với tự nhiên” ngày càng khốc liệt, còn Hawking, bộ óc vĩ đại nhất của nhân loại hiện nay than thở “Trí tuệ nhân tạo có thể là dấu chấm hết của nhân loại”. Điều đó không phải là ý nghĩ viễn vông điên rồ. Cuộc chiến thực sự đang diễn ra, giữa người và máy. Từ lâu chúng ta đã biết trí tuệ nhân tạo đã tạo ra máy đánh cờ Deep Blue tài ngang ngửa với đại kiện tướng cờ vua Nga Garry Kasparov, người đã từng 11 lần đoạt giải Oscar cờ vua, từng đối đầu với 50.000 đại biểu của 75 nước.

Deep Blue II với 32 chip, 1chip sử lý 2 – 3 triệu phép tính 1 giây. Còn máy tính Hitachi đạt được1000 tỷ phép tính/giây. Những máy bay không người lái của hải quân Mỹ thường tuần tra theo dõi vùng trời Biển Đông, hàng trăm máy bay không người lái chở hàng hóa, hậu cần và thám hiểm ở Pakistan, Iran đều là thành tựu của trí tuệ nhân tạo.

Mới thập niên trước, việc lái xe ô tô đòi hỏi tính sáng tạo và tính thích ứng cao với hàng triệu tình huống xảy ra trên đường đi là việc máy tính không làm nổi. Nhưng ngày nay với cách tiếp cận mới là dạy cho máy tính tự học (machine learning) cung cấp cho máy dữ liệu (data) đầy đủ, máy tự phân tích đưa ra cách xử lý tình huống tương ứng với tốc độ cực kỳ nhanh ví như một đứa trẻ quan sát thật nhiều con mèo ngoài đời nó sẽ biết trả lời chính xác đâu là con mèo. Các đáp án chính xác phụ thuộc vào việc tiếp cận nhiều dữ liệu, phân tích dữ liệu với tốc độ đủ nhanh: thời đại của data rất may (và không may cho chúng ta)

Trong lĩnh vực y tế, nếu tiếp cận được hàng triệu hồ sơ y tế (hình ảnh, kết quả xét nghiệm, phác đồ diều trị, kết quả điều trị) sau khi so sánh đối chiếu, liên kết máy sẽ đưa ra chẩn đoán, có phác đồ điều trị chuẩn xác hơn cả bác sĩ lành nghề. Machine learning tạo nên một cơn địa chấn trong cấu trúc kinh tế, xã hội, chính trị. Cuối năm 2013, đại học Oxfod đã công bố một xuất bản của hai giáo sư Carl Frey Michael Osbone với sự phân tích tính toán sẽ có 702 ngành nghề khác nhau bị máy thay thế con người. Trong hai thập niên tới 47% số lượng công việc ở Mỹ có khả năng bị máy móc chiếm chỗ. Các nhà khoa học dự báo trong 10 năm tới 10% xe ô tô chạy trên đường ở Mỹ là xe không người lái. Ở Trung Quốc, hai thập niên vừa qua máy bay Xaircraft không người lái được sử dụng trong nông nghiệp. Người nông dân vẽ hình dáng cánh đồng vào điện thoại thông minh, máy sẽ tự vận hành chăm sóc cây trồng và có thể tự đáp xuống nơi cất cánh ban đầu. Tập đoàn Poladrone ở Malaysia sử dụng máy bay không người lái, quy hoạch cây trồng trong các đồn điền cọ dầu, phát hiện có đến 10% những hàng cây quy hoạch chồng chéo, phân tích sức khỏe cây trồng dựa trên màu sắc lá cây. Hãng Foxcom, một tập đoàn cung cấp bộ phận máy tính cho các đại gia Apple, Sony, Nokia gần đây đã dùng máy thay thế 60.000 nhân viên ở Trung Quốc. Mất việc vào tay Robot là thách thức lớn nhất trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Theo Báo cáo tháng 2/2017 của tổ chức Reform(Anh) đến 2030 thì 130.000 nhân viên(90% hiện tại) làm việc trong tòa nhà Whitehall của chính phủ sẽ bị Robot thay thế, giúp tiết kiệm 2,6 tỷ bảng cho ngân sách. Thật may cho công chức Anh, ngày 8/2 Microsoft đã có chương trình Digital program với mục tiêu là đào tạo kỹ năng số cho 3 vạn nhân viên Anh.

c) Giáo dục trước thách thức cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

Hầu như các ngành dịch vụ, nhân viên hành chính, bưu điện, du lịch, kiểm toán, y tế, kể cả phóng viên, báo giấy, giao dịch Ngân Hàng, phiên dịch, các ngành công nghiệp quảng cáo sẽ mất việc. Ở Việt Nam theo bà Nguyễn Thanh Huyền, giám đốc công ty May 10 nói: Hai ngành dệt và giày da đa số sẽ thất nghiệp. Tiến sĩ Lê Đăng Doanh cho rằng: hoạch định chiến lược và giải quyết xung đột thì máy không thể thay thế con người, các ngành có tính sang tạo cao và đi sâu vào tâm lý con người thì không thể quy trình sẽ trụ được.

Ngành giáo dục được các nhà khoa học xem là ngành tương đối an toàn cũng sẽ phải thay đổi nhiều. Song trước hết phải hướng vào nhóm ngành nghề có tính sáng tạo cao và người học có khả năng nhạy bén thích nghi với sự thay đổi.

Hệ thống học online ngày càng được thịnh hành, nó là khởi đầu cho việc thu thập big data đặc biệt quan trọng. Khi tích tụ đạt được lượng data đủ lớn về cá nhân người học (thời lượng học, phương pháp, lộ trình đào tạo, mức độ tương tác, kết quả học tập…) trên cơ sở đó, thuật toán Machine learning sẽ không khó đưa ra một phương pháp giáo dục tốt nhất cho từng học sinh với lộ trình tối ưu cá nhân hóa phương pháp học tập mà ngay cả giáo viên tốt nhất cũng không bằng được.

Như vậy, ngành giáo dục dừng lại ở hiện tại sẽ trở nên lạc lỏng trong thế giới cách mạng công nghiệp 4.0

Chúng ta phải có mục tiêu, giải pháp tích cực về khoa học giáo dục và thể chế tương ứng nhằm hướng tới nguồn nhân lực, trong các nhóm ngành nghề có tính sáng tạo cao.Theo ý kiến phân tích của các chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ thông tin với sự bùng nổ của cách mạng công nghiệp 4.0, kỹ năng quan trọng nhất trong cuộc sống sẽ là kỹ năng lập trình. Người dân sẽ viết ra sản phẩm tùy biến phục vụ cho nhu cầu của họ và được hoàn thiện qua công nghệ trí thông minh nhân tạo. Chính vì vậy, Nhật Bản là nước đầu tiên đưa KỸ NĂNG LẬP TRÌNH vào chương trình phổ cập giáo dục. Obama đã đưa vào tài khóa 2017 số tiền là 4,1 tỷ đôla cho việc phổ cập tin học ở trường phổ thông, dạy kỹ năng lập trình. Theo ông điều đó sẽ tác động quan trọng đến sự phát triển của nền kinh tế Mỹ.

Đúng như lời Mac nói: Lịch sử nhân loại là sự phát triển của công cụ sản xuất. Còn August Comte, nhà xã hội học Pháp cách đây cả trăm năm đã tiên đoán: Lịch sử loài người là lịch sử của sự phát triển của tri thức (sự hiểu biết).

Dân tộc Việt Nam vốn là dân tộc thông minh, ham hiểu biết (hiếu học).

Từ năm 1997-2003 với khoảng 1,8 triệu người sử dụng internet (4% dân số). Song đến tháng 9/2012 lên đến 31 triệu người sử dụng. Hiện nay Internet băng rộng đã cung cấp dịch vụ trên khắp cả nước 99,85% thành thị và 84,46% xã phường đã kết nối Internet. Sau 15 năm, Internet tác động khá toàn diện đến mọi mặt đời sống kinh tế xã hội, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát triển của đất nước chúng ta. Theo đánh giá của Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU), Việt Nam đứng thứ 4 về tỷ lệ người sử dụng Internet theo dân số, là quốc gia tăng trưởng Internet nhanh nhất trong khu vực. Hiện nay 55% dân số sử dụng điện thoại di động trong số đó 44% đã nối mạng Internet. CMCN 4.0 sẽ là cơ hội để thế hệ trẻ tạo nên sự đột biến của đất nước như kỳ vọng của Thủ tướng chính phủ khi đón tiếp đoàn học sinh đoạt giải Olympic toán học quốc tế.

Tài liệu tham khảo

1. Cách mạng công nghệ 4.0 đảo lộn tất cả. Tuổi trẻ cuối tuần ngày 26/2/2017

2. Khoảnh khắc sự thật ở Muy nich. Tuổi trẻ cuối tuần ngày 26/2/2017

3. Dạy nghề trong thời cách mạng trí tuệ nhân tạo. Tuổi trẻ cuối tuần 14/4/2017

4. Các mạng khoa học kỹ thuật và chủ nghĩa tư bản. (Mạng)

5. Nguyễn Đình Đức: Nhận diện CMCN lần 4. Cơ hội thách thức với Việt Nam